Khám Phá Ẩm Thực Dân Dã

Quả chay Bắc bộ

Chay là một loại cây mọc tự nhiên ở miền núi phía bắc như Hà Giang, Bắc Giang, Thanh Hóa… Trên các đường làng, dễ dàng bắt gặp những cây chay to đang tỏa bóng râm mát.

Chay thuộc loại cây gỗ to, mọc thẳng và phân cành nhiều, lá mọc so le, hoa mọc đơn độc ở nách lá. Cây ra hoa vào cuối xuân, khoảng tháng 3, tháng 4 và quả chín từ tháng 7 đến tháng 9. Cây chay thường được lấy vỏ cho các cụ già ăn trầu. Quả chay mọc thành chùm xinh xắn, có lông mịn khi chín có màu vàng ươm.

Khám phá vị chua trong món ăn miền Bắc 1

Cây chay mọc tự nhiên ở vùng rừng núi phía bắc 

Những đứa trẻ sinh ra ở vùng quê khó có thể nào quên khi mùa chay đến, háo hức chờ những quả chay chín vàng, cho vào miệng cắn một miếng để nghe từng vị chua chua, ngọt ngọt thấm vào đầu lưỡi làm mê hoặc lũ trẻ quê nghèo.

Khám phá vị chua trong món ăn miền Bắc 2

Quả chay mới chín vàng ươm 

Theo đông y quả chay được xem như một loại thuốc quý. Quả khi chín thường ăn hoặc ép lấy nước uống để chữa bệnh ho ra máu, đau dạ dày. Quả chín phơi khô dùng sắc nước uống quanh năm cho trẻ nhỏ gầy yếu ăn ngon miệng, chữa bệnh đau lưng mỏi gối của người già.

Đặc biệt, quả chay được người dân chế biến thành nhiều món ăn mang vị chua đặc trưng và rất ngon miệng. Quả xanh cắt thành lát dùng để kho cá hoặc nấu canh chua. Đợi khi nồi canh gần chín thả từng lát chay thái mỏng vào là có một món canh chua đơn giản nhưng rất đặc trưng.

Vị chua nhẹ, dịu của bát canh làm ấm lòng những người con xa quê. Và cứ mỗi mùa chay đến, người dân nơi đây lại cặm cụi thái từng lát chay chín, phơi khô đóng gói cẩn thận gửi phong vị chua miền rừng cho bạn bè, người con xa quê.

Quả tai chua

Là một loại quả tạo vị chua được dùng phổ biến trong món ăn của người miền Bắc. Mọc nhiều ở rừng núi phía bắc, cây lưỡng tính cao khoảng 15-16m, thân mọc thẳng, lá đơn có màu xanh lục. Cây ra hoa vào tháng 4, tháng 5. Quả chín vào tháng 8, tháng 9. Trái to, hơi dẹp, vỏ dày màu xanh ngả vàng. Vào mùa trái chín, bà con nơi đây lại hái trái về đem thái từng lát mỏng phơi khô dùng dần.

Khám phá vị chua trong món ăn miền Bắc 3

Quả tai chua 

Trong ẩm thực người miền bắc, tai chua được dùng để tạo vị chua nhẹ nhàng, thanh thanh chứ không phải chua đậm. Tai chua để nấu chua hay ngọt đều ngon. Khi kho cá, nhất là cá bống, thêm vài lát tai chua vào thì ngon tuyệt. Đơn giản hơn, chỉ cần thả tai chua vào nồi nước rau muống cũng tạo ra vị ngon khác hẳn so với vắt chanh.

Thử một lần tưởng thức các món chua được nấu từ những lát tai chua bạn sẽ chẳng thể nào quên được vị chua thanh thanh, nhẹ nhàng của thứ quả đồng rừng này.

Quả dọc

Một loại quả nữa được người miền núi ưa chuộng trong việc chế biến các món ăn là quả dọc. Đây là loại cây gỗ, cao trung bình 10-15m. Thân nhiều u lồi, có mủ màu vàng, lá mọc đối, ra hoa vào mùa hè – thu. Quả hình cầu khi chín có màu vàng.

Quả dọc khi nấu canh chua được chế biến cầu kỳ hơn so với những thứ quả khác. Và nếu có dịp đến với vùng quê miền bắc mùa này, chắc hẳn bạn sẽ được thưởng thức món canh chua nấu từ dọc và vị chua đặc trưng nơi đây.

Khám phá vị chua trong món ăn miền Bắc 4

Những quả dọc nằm lúc lỉu trên cành

Dọc khi đã già, vỏ chuyển sang màu xanh sẫm thì mới được hái xuống chế biến. Theo người có kinh nghiệm, dọc non quá hoặc đã chín vàng thì vị chua không ngon.

Khám phá vị chua trong món ăn miền Bắc 5

Quả dọc vừa hái

Dọc khi hái về rửa sạch rồi cho lên nướng với than đến khi vỏ ngả sang vàng, bóc lớp vỏ đó rửa sạch, sau đó nấu chín lần nữa rồi dầm lấy nước chua. Dọc có thể nấu canh chua với cá, đặc biệt cá lóc, thì không gì ngon bằng. Trong món riêu cua của người miền Bắc cũng vậy… Vị chua nhưng thanh trong quả dọc làm món ăn hấp dẫn hơn. Quả dọc khi đã già, còn được người dân thái lát mỏng đem phơi khô để dùng quanh năm.

Miền Bắc được thiên nhiên hào phóng ban tặng cho nhiều loại trái chua, mỗi loại trái đều mang một vị chua khác nhau, nhưng mang đậm phong vị chua của núi rừng, từ đậm đà đến nhẹ nhàng, từ giản dị đến thanh cao… Những vị chua đặc biệt đã góp phần làm phong phú cho ẩm thực của người miền Bắc.

Quả Sấu

Cứ đến gần hè khi cái nắng chói chang kèm tiếng ve kêu râm ran khắp phố cũng là lúc những quả sấu trên cây đã sẵn sàng trở thành những món quà bình dị nhưng khó quên đối với người dân Hà thành. Sấu có thể được chế biến thành ô mai sấu, mứt sấu và món sấu dầm đường, thứ nước giải khát thơm mát giúp xua tan cái nóng nực của mùa hè.

Muốn có một bình sấu dầm đường thơm ngon, các mẹ các chị phải lựa quả bánh tẻ, có nghĩa là quả sấu không quá già, hay quá non. Nếu già quá sấu sẽ mất vị chua, ít thịt, nhiều hạt. Còn nếu non quá thì khi ngâm, sấu sẽ bị nhũn, ăn không ngon. Chọn quả có vỏ hơi sần sùi, đều tay, vì quả có vỏ bóng láng là sấu non. Không lấy quả to quá hay nhỏ quá và lựa bỏ những quả bầm dập.

Quả sấu dầm đường cần gọt vỏ. Đây là khâu không mấy khó khăn nhưng hơi mất thời gian và dễ gây nản lòng nếu người làm không kiên nhẫn. Do quả sấu có kích thước nhỏ bé, không vừa tay cầm, vỏ lại cứng nên khi gọt rất dễ gây mỏi tay, đòi hỏi sự nhẫn nại và khéo léo của bà nội trợ. Khi gọt vỏ xong thì tách cùi ra khỏi hột sấu theo kiểu gọt vỏ cam, để cả hạt nếu thích, ngâm sấu vào nước vôi pha loãng cho sạch nhớt từ 45 phút đến 1 giờ. Tiếp đó vớt sấu ra rửa qua nước lã và chần nhanh bằng nước sôi để đảm bảo sấu không bị nhũn. Để sấu ở chiếc rổ thưa cho ráo nước rồi cho sấu và đường vào bình ướp.

Thông thường thì một ký sấu cần từ 250 đến 350 gam đường, thả thêm vài lát gừng tươi đã gọt vỏ và đập dập. Nên chọn loại đường hoa mai vàng để giữ được vị vàng của sấu và hương vị đậm đà hơn. Trong điều kiện tiết trời nắng nóng, chỉ cần 3 đến 5 tiếng là đã có thể dùng được, nếu cẩn thận hơn có thể chờ qua 24 giờ, sấu và đường sẽ ngấm lâu hơn vị tất nhiên là ngon hơn. Lúc đó, chắt lấy nước cốt, vớt mấy quả sấu ra kèm theo ít đá vụn, bạn đã có một ly sấu dầm đường giải khát mát và ngon tuyệt.

Vị chua thanh thanh của sấu cùng cái ngọt của đường và mùi thơm nồng của gừng sẽ khiến bạn muốn uống thêm ly nữa. Sấu ngâm đường mà không có gừng thì kém ngon hẳn. Một điều lạ là khi thưởng thức món uống thơm ngon này ta không hề thấy vị cay gắt của gừng chút nào. Đây quả là một sự kết hợp tuyệt vời của món sấu dầm đường.

Món quà bình dị nhưng thơm mát này không hề khó làm và chi phí rất rẻ, các chị các mẹ có thể tự làm cho cả nhà thưởng thức. Nếu đi chơi phố vào ngày hè nắng nóng, bạn vẫn có thể thưởng thức sấu dầm đường ở các cửa hàng giải khát nhỏ ven đường hay những gánh hàng rong, chỉ cần vài nghìn thôi, bạn đã được nếm hương vị rất riêng của Hà Nội, để mỗi khi hè tới lại mong chờ quả sấu đầu mùa.

Quả Cà Pháo

Quả cà pháo là món ăn dân dã quen thuộc trong các bữa cơm ngày hè của người dân Việt Nam.

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 1

Quả cà pháo có tên khoa học là Solanum torum. Đây là loại cây nhỏ có hoa màu trắng, quả màu trắng và đổi màu vàng khi chín. (Nguồn Cooky)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 2

Cà pháo chứa hàm lượng vitamin E, vitamin P cao. Ngoài ra, nó còn chứa protein, canxi, sắt, phốt pho, ma giê,… đặc biệt chứa chất Nightshade soda – một chất có tác dụng chống ung thư. (Nguồn Lamsao)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 3

Mặc dù vậy, trong cà pháo xanh có lượng độc tố solanin cao gấp 5 – 10 lần so với mức an toàn. Ngộ độc solanine với hàm lượng lớn có thể nguy hiểm đến tính mạng. (Nguồn Agiadinh)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 4

Toàn bộ cây cà pháo, từ thân, lá, cho đến hoa, quả đều có chứa chất độc. Đặc biệt, quả cà càng đắng thì càng độc. (Nguồn Hatgiongf)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 5

Chất độc trong cà pháo thường được biết tới là các alkaloids – chất gây ra vị đắng. (Nguồn Rauvanduc)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 6

Cà pháo thường được muối chua ăn với mắm tôm, mắm ruốc, mắm nêm. Ngoài ra, nhiều gia đình còn chế biến cà pháo thành các món cà luộc, cà xào, cà chiên…(Nguồn Blogspot)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 7

Cây cà pháo sinh trưởng và phát triển mạnh, ít bị sâu bệnh, tốn ít công chăm sóc. Sau hai tháng gieo trồng là có thể thu hoạch được quả. (Nguồn 24h)

Khám phá ấn tượng về quả cà pháo quen thuộc - Ảnh 8

Người suy nhược cơ thể, người mới ốm dậy, phụ nữ mang thai, phụ nữ sau sinh hay người bị bệnh tử cung được khuyến cáo không nên sử dụng cà pháo

Quả Nhót

Cây nhót là loại cây quen thuộc và gắn liền với tuổi thơ của nhiều người. Cây mọc nhiều ở miền Bắc và có khá nhiều công dụng.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 1

Cây nhót thuộc loại cây bụi, có một lớp vảy trắng hình tròn rất nhỏ xếp sát nhau ở toàn bộ thân cây, mặt sau lá và quả. Lớp vảy này thường bám dày và chắc khi quả còn xanh. Khi quả chín, lớp vảy này càng mỏng và dễ bong khi bị chà xát.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 2

Cây nhót khá phổ biến ở các tỉnh miền bắc nước ta. Quả nhót được dùng để ăn hoặc nấu canh chua. Các bộ phận khác của cây nhót từ lá đến rễ còn được dùng để chữa bệnh rất hiệu quả trong Đông y.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 3

Quả nhót có hình bầu dục, khi chín có màu đỏ rất bắt mắt. Nhót cho 2 loại quả chua và ngọt; nhưng hầu hết nhót đều có đặc tính là chua khi còn xanh và ngọt khi đã chín đỏ.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 4

Khi ăn quả nhót, bạn nên cạo sạch lớp bụi phấn để tránh gây đau họng do vẩy nhót bám vào, tránh ăn quả nhót khi đang đói bụng vì dễ gây kích ứng dạ dày, chỉ nên ăn sau bữa cơm khoảng 30 phút.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 5

Nhót được trồng 2 vụ trong năm: vụ xuân trồng tháng 2-4 và vụ thu trồng tháng 8-10. Tên khoa học của nó là Elaeagnuas latifolia L. Cây nhót còn có các tên gọi khác là cây lót, hồi đồi tử.

Những khám phá thú vị về cây nhót - Ảnh 6

Hiện nay, cây nhót còn có thể trồng làm bonsai hoặc cây sân vườn. Trong những năm gần đây, cây nhót trở thành một loại cây trồng cho hiêu quả kinh tế cao.

————–0—————–0—————–

Khám phá bất ngờ từ cây gia vị quen thuộc mỗi ngày

1. Chà là

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Cây chà là thuộc họ thân gỗ, mập, hình giống cây dừa, xù xì, cao khoảng 15–25m, mọc thẳng. Loại cây này có khả năng loại bỏ khí độc, mang lại sự trong lành cho môi trường sống.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Quả chà là dạng hạch cứng, kích thước nhỏ, màu nâu đỏ, có hạt, thường được sử dụng làm mứt. Một cây chà là có thể thu hoạch được khoảng 100kg quả.

2. Nụ bạch hoa

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Cây bạch hoa cho hoa đẹp và được ứng dụng nhiều trong chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp. Nụ bạch hoa được ngâm muối ăn như ô liu, dùng làm gia vị hoặc trộn gỏi, salad, kết hợp với các món cá, thịt bò…
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Nụ bạch hoa tốt cho tiêu hóa, chống lão hóa, cung cấp chất sắt cho phụ nữ độ tuổi sinh sản. Thường xuyên dùng nụ bạch hoa sẽ giảm được nguy cơ bị ung thư và tim mạch. Cây bạch hoa được trồng và khai thác rộng rãi ở vùng Địa Trung Hải.

3. Vả tây

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Vả tây là một loài thực vật thân gỗ, cao từ 3-10m. Quả vả dạng như quả lê, màu sắc thay đổi khi chín. Hoa quả từ tháng 5 đến tháng 7 hàng năm.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Quả vả có nhiều công dụng như giúp các chức năng của ruột khỏe mạnh, ngăn ngừa bệnh tim, chống tăng huyết áp, tiểu đường…

4. Đu đủ

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Loại quả có hương vị kỳ lạ giống như mùi bánh mỳ khi nướng.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Thời cổ đại, người ta sử dụng loại quả này như một biện pháp tránh thai vì khi chưa chín, nó chứa các chất làm giảm chức năng sinh sản của cả nam và nữ.

5. Nam việt quất

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Nam việt quất thường mọc dại ở các vùng đầm lầy phân hóa, có nhiều than bùn ở miền ôn đới Bắc bán cầu. Nam việt quất mọc thành bụi cao khoảng 20cm, hoặc dây bò dài khoảng 2m
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Trái nam việt quất to hơn lá, lúc nhỏ màu trắng, sau chuyển màu dần sang đỏ thẫm khi chín hẳn.

6. Hạt hạch Brazil

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Hạt hạch Brazil được bao phủ bởi lớp vỏ dày có nặng khoảng 2kg. Mỗi quả chứa 8-24 hạt, mỗi hạt được bao phủ bằng vỏ cứng.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Trong bức ảnh, bạn có thể thấy một quả hạch Brazil tươi.

7. Thanh long

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Cây thanh long một loài cây được trồng chủ yếu để lấy quả và cũng là tên của một chi họ xương rồng. Lớp cùi thịt trong ruột có mùi vị thơm dịu, ngọt vừa phải và cung cấp ít calo.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Hoa của Thanh Long chỉ nở vào ban đêm, có màu trắng, mùi thơm. Bông nở tròn lớn cho nên còn được gọi là “hoa trăng” hay “ nữ hoàng của đêm”, bên trong nhụy chứa nhiều bột mịn có hương thơm.

8. Wasabi

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Wasabi chỉ có thể chiết xuất được khi củ phải trồng đủ từ hai năm trở lên với nguồn nước suối trong suốt chảy qua liên tục, nhiệt độ không quá 15 độ C và không tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Nó có tác dụng kháng khuẩn mạnh, chính vì thế người ta thường ăn cá sống với wasabi mài. 1kg củ tươi có thể trị giá 200Euro. Những tuýp wasabi giá rẻ chỉ là hỗn hợp của cải ngựa, gia vị và phẩm màu mà thôi.

9. Củ nghệ

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Nghệ là một loại thực vật thân thảo lâu năm, có thể đạt đến chiều cao 1 mét. Cây tạo nhánh cao, có màu vàng cam, hình trụ, và thân rễ có mùi thơm.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Củ nghệ khô giúp ngăn ngừa bệnh Alzheimer. Tại Ấn Độ, chỉ có 5% người trên 60 tuổi bị bệnh này do nghệ là loại gia vị không thể thiếu trong khẩu phần ăn của người Ấn.

10. Hoa cẩm chướng

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Hoa cẩm chướng, loại gia vị phổ biến này được làm từ những chùm hoa khô chưa nở.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Hoa cẩm chướng có hương vị khá mạnh. Vị cay nồng tập trung ở thân và mạnh nhất ở đầu chồi.

11. Mù tạt

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Mù tạt là một trong những gia vị chấm được nhiều người ưa chuộng.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Các nhà máy sản xuất rượu vang từng xen kẽ loại cây này với nho một thời gian dài bởi rễ cây mù tạt có chứa lưu huỳnh mà ấu trùng sâu bệnh, ốc sên… rất sợ mùi này.

12. Hạt chia

kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Hạt chia là thực phẩm quen thuộc rất được ưa chuộng ở nước ngoài bởi nó rất giàu axit béo, chất chống oxy hóa, protein và chất xơ.
kham pha bat ngo tu nhung cay gia vi quen thuoc moi ngay
Ở Mexico và các nước châu Mỹ Latinh khác, hạt chia là một phần thiết yếu trong các món ăn truyền thống từ thời Aztec.

 

Advertisements

About dontruongbt

Phong Kiến Đại Sư
Bài này đã được đăng trong Ẩm Thực, Phóng Sự - Ký Sự. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s